Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
        
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Historia
Historia
 
2008-11-27
Knyszyn w rękach Jana Zamoyskiego (1574 -1602)

Celem niniejszego artykułu jest zasygnalizowanie badań nad miastem Knyszyn i starostwem w latach 1574 - 1602, kiedy było pod zarządem Jana Zamoyskiego[1].
Jan Zamoyski, herbu Jelita (1542 - 1605), hetman wielki koronny. Był sekretarzem króla Zygmunta II Augusta, doradcą Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy. Był jednym z najlepszych dyplomatów, polityków. W 1589 r. w celu utrzymania pozycji rodu oraz zapobieżenia rozdrobnieniu majątku założył Ordynację Zamoyską z ośrodkiem centralnym w Zamościu. Należało do niej 5 miast i 149 wsi, ok. 3830, 2 km/2.
Jan Zamoyski starostwo knyszyńskie i goniądzkie otrzymał na sejmie koronacyjnym od Henryka Walezego. Król mimo skarg i protestów poprzedniego starosty Stefana Bielawskiego nadał starostwo knyszyńskie wraz z goniądzkim Janowi Zamoyskiemu. Dnia 6 kwietnia 1574 roku król Henryk Walezy kazał Bielawskiemu odstąpić starostwo wraz z zamkiem w Goniądzu. Na tym tle doszło do walk pomiędzy Zamoyskim a Bielawskim.
Jan Zamoyski walczył o starostwo knyszyńskie nie tylko ze względów ekonomicznych, ale i prestiżowych. Posiadanie na terenie starostwa rezydencji królewskiej łączyło się z planami politycznymi wielkiego hetmana.
Starostwo knyszyńskie w czasach Jana Zamoyskiego rozciągało się na obszarze około 684 km/2. Znaczne obszary tego starostwa zajmowały bagna i mokradła, (widła Narwi i Biebrzy). W granicach tego starostwa leżało miasto Knyszyn i 35 wsi o łącznej sumie włók 1108 1/2 (1576 r.), 1111 wł. osiadłych i 72 włóki puste pogorzałe (1591r.)[2].
W 1577 r. Knyszyn posiadał: w rynku domów 38, na 13 ulicach 446, wolnych 16, pogorzałych 11, pustych 6, placów 16, ogółem 533[3].
Dnia 18 sierpnia 1577 r. spisano „Regestrum wybierania poboru w mieście knyszyńskiem„:
Miasto Knyszyn
Włók miejskich - 132
Włók wójtowskich - 3
Krzysztofa Łukaszewicza - 1 włóka
Pogorzałych włók - 1
Pustych włók - 32
Płaconych włók - 95[4].
Podane są także ulice. I tak w 1577 r. Knyszyn posiadał następujące ulice: Rynek (cztery strony), ulica Starodworna, Dworska, Tykocka, Kościelna, Szpitalna, Dowody, Siodlarska, Goniądzka, Grodzieńska, Nadarzyńska, Rozwadowska, Koźla.
W 1580 r. według księgi poboru wybrano z miasta Knyszyn( liczyło 279 domów) i tegoż starostwa:
Z włók miejskich: 101 zł, 7 gr.
Od rzemieślników i komor.: 21 zł. 2 gr.
Czopow. piwnego z miod: 124 zł, 17 gr.
Od pal. I szynku gorzał.: 6 zł, 28 gr.
Summa percepty: 331 zł, 16 gr.
Włók osiadłych 1111 (razem z goniądzkim - 30), Pogorz. 72[5].
W 1591 r. z miasta Knyszyn wybierano poboru:
Szossu od domów - 76 zł
Z włók miesckich No 96 - 48 zł
Od rzemieślników różnych - 26 zł
Summa złotych 150[6].
W Knyszynie Zamoyski założył szpital[7] i zaczął budować nowy kościół[8].

Prace budowlane trwały długo (od 1579 do 1601 r.). W księgach miejskich Knyszyna z 1600 r. czytamy: Pleban z mularzem. O przebranie pieniędzy nad kontrakt, względem nowo murowanego kościoła, który mularz podjął się i dachówką pokrywania dokończyć. Subscriptio Mikołaj Kislisz, dziekan zamoyski, pleban knyszyński, Marcin Protazwicz, mularz knyszyński[9]. Konsekracji Kościoła pod wezwaniem Wszystkich Świętych, św. Melchiadesa Papieża i Męczennika oraz św. Jacka Wyznawcy dokonał biskup Benedykt Woyna 21 marca 1601 r.[10]. Jan Zamoyski ufundował także sarkofag, w którym złożono „wnętrzności” króla Zygmunta Augusta. Sarkofag znajdował się w Knyszynie w latach 1572 - 1824[11].
W Knyszynie Zamoyski dzierżawił także pozostały po Zygmuncie Auguście zwierzyniec. W liście z dnia 28 października 1597 r. do ks. Krzysztofa Radziwiłła Jan Zamoyski dziękował za łosie, które mu ten obiecał i kazał je odprowadzić do Knyszyna[12].
Jan Zamoyski dbał o przyszłość swego syna. Już w 1602 r. uzyskał zgodę od króla Zygmunta III na scedowanie starostwa knyszyńskiego i goniądzkiego na swego syna Tomasza. W tym roku sporządzono inwentarz[13].
Posiadanie miasta Knyszyn i starostwa knyszyńskiego było sprawą prestiżową. Sądzi się, iż posiadanie starostwa knyszyńskiego przez Jana Zamoyskiego w znacznym stopniu ułatwiło mu karierę. Czerpał z tych dóbr ogromne zyski, starostwo to dawało mu podstawy finansowe, było przykładem do zorganizowania własnej Ordynacji Zamoyskiej.

PRZYPISY:
1. Autorka jest w trakcie prowadzenia kwerendy źródłowej w archiwach w kraju i za granicą. Artykuł ten sygnalizuje jedynie początek badań na temat Zamoyskich w Knyszynie.
2. A. Tarnawski., Działalność gospodarcza Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana W. Kor. (1572 - 1605), Lwów 1935, s. 107.
3. Jabłonowski A., Podlasie, w: Źródła dziejowe, t. 17, cz. 2. Polska w XVI wieku pod względem geograficzno - statystycznym, t. 6, cz. 2, Warszawa 1909, s. 64
4.Ibidem, 161 - 171
5.Ibidem, s. 70, 94.
6.Jabłonowski A., Podlasie, w: Źródła dziejowe, t. 17, cz. 1. Polska w XVI wieku pod względem geograficzno - statystycznym, t. 6, cz. 1, Warszawa 1908, s. 142.
7.Archiwum Główne Akt Dawnych - Archiwum Zamoyskich, Rkp. 2945, k. 55, A. Tarnawski, op. cit., 391, 397.
8.J. Maroszek, Kościoły knyszyńskie, „Wiadomości Kościelne Archidiecezji Białostockiej”, 1998, nr 4, s. 249 - 267.
9.MN Kraków, Biblioteka Czartoryskich, nr IV, 1775, s. 1033.
10.K. Cyganek, Kronika parafialna, kościoła knyszyńskiego, Knyszyn 1944, s. 84.
11.J. Maroszek, Sarkofag serca króla Zygmunta Augusta na Rynku miasta Knyszyna w latach 1572 - 1824, s. 33 - 50, [w:] „Święci przydrożni, Patroni przyuliczni”, pod redakcją Bożeny Wierzbickiej, Warszawa 2000.
12.Scriptores Rerum Polonicarum, t. 8, Archiwum Domu Radziwiłłów, Kraków 1885r., s. 120, 122, 126 132., A. Tarnawski, op. cit., s. 239.
13.BU Wilno, F. 4, nr (A - 1738), 34318; AGAD Warszawa, ASK, dz. XLVI, sygn. 146a, k. 1 - 4

Marta Piszczatowska
 
Mapa gminy
Śmieciowa rewolucja
mikroporady
Projekt - Bądź pewna i niezależna
Projekt - Czym skorupka za młodu...
Projekt Polska-Litwa
Projekt teromodernizacji
Przebudowa ulic w Knyszynie
Królewski Gościniec Podlasia
Stowarzyszenie Gmin Górnej Narwi
Ciekawe Podlasie
Dziennik Ustaw
Monitor Polski
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
środa, 17 września 2014
260 dzień roku
pn wt śr czw pt so nd
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          
imieniny
Franciszka, Lamberty, Narcyza
Licznik odwiedzin: 0556995
Urząd Miejski w Knyszynie, Rynek 39, 19-120 Knyszyn, pow. moniecki, woj. podlaskietel.: +48.857279971, email: um@knyszyn.pl
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x