Cała historia zaczyna się od starego Chaimka, który posiadał karczmę ,,Rozkosz’’. Choć poczerniała ze starości zawsze miała otwarte drzwi na powitanie gości. W progu stał zazwyczaj Chaimko i osobiście witał podróżnych wchodzących do karczmy.

Karczma składała się z ganeczka, sieni, izby mieszkalnej i gościnnej, spiżarni oraz kuchni. W kwaterze gościnnej za szynkwasem stał starszy syn Chaimka- Mosiek. Po izbie uwijał się też młodszy syn- Moniek, z wyglądu nieprzypominający swego ojca.

Z biegiem czasu młodszy syn- Moniek stawał się coraz bardziej nieposłuszny ojcu. Okazywał mu coraz mniej szacunku. Chaimko próbował kijem przywrócić go do porządku, lecz to nie pomagało.

Pewnego dnia wybuchła ostra kłótnia pomiędzy synem a ojcem- Chaimkiem a Mońkiem. W jej wyniku Chaimko wygnał syna z domu. Moniek obrażony na ojca odszedł, ale na koniec rzucił jeszcze nieprzyjemną uwagę. Dla starego Chaimka tego było za wiele, osunął się martwy na ziemię. Pozostawił on po sobie wiele niezałatwionych spraw, pragnął, bowiem zebrać pieniądze i wybudować w knyszynie bożnicę i założyć w pobliżu miasta kirkut. Lecz nikt nie spodziewał się takiego rozwoju zdarzeń, w tym śmierci Chaimka.

Starszy syn widząc, co się dzieje, że ojciec nie żyje, wyniósł szybko nieboszczyka do izby mieszkalnej. Później przybyło ,,chewra kadisza’’- żydowskie towarzystwo pogrzebowe, które zajęło się pochowkiem starego Chaimka.

Na drugi dzień po zgonie ciało Chaimka owinięte w płótna wyniesiono przez okno z karczmy. Następnie kondukt pogrzebowy ruszył do Tykocina. Gdy dotarli na miejsce, ciało karczmarza przełożono do trumny i spuszczono do przygotowanego, pojedynczego grobu. Pierwsza część rzuconej ziemi pochodziła z Palestyny, wierzono, bowiem dzięki temu, że zmarły spoczął w Ziemi Świętej. Po modlitwie wszystkich zgromadzonych, starszy syn Mosiek odmówił ,,kadisz jatom’’, wysławiając Boga i prosząc go o pokój i szczęście zmarłemu ojcu.

Po śmierci ojca Mosiek został jego oficjalnym następcą. Otrzymał w spadku karczmę "Rozkosz". Niedaleko tej karczmy znajdowały się sadzawki, które wykopane zostały na polecenie Zygmunta Augusta. Dna tych zbiorników zostały wyłożone lustrami. Widok był cudowny. Krystalicznie czysta woda, według legend powstała z łez królowej Bony, która opłakiwała związek syna z Barbarą Radziwiłówną. Przed Świętem Pojednania, Mosiek udał się nad stawy. Musiał spełnić swój obowiązek pozbycia się grzechów. Zgodnie z żydowskim obyczajem, wytrząsnął okruchy i śmiecie z kieszeni. Obyczaj ten symbolizował popełnione grzechy. Przesąd mówił, że kto w tej sytuacji, zobaczy w tafli swoje odbicie, tego diabeł Dybuk nie porwie w Noc Sądną do piekła. Mosiek ze strachem spojrzał w wodę. Nagle zawiał lekki, ale chłodny wiatr. Żyd zobaczył w tafli odbicie swojego ojca - Chaimka. Stary Żyd patrzył na syna z troską. Nagle Chaimek przemówił: "Załatw to, czego ja nie zdążyłem - niech tu, na tych wałach między królewskimi sadzawkami będzie kirkut w Knyszynie". Mosiek wiedział, że musi spełnić prośbę ojca. Okazja do podjęcia działań nadarzyła się wkrótce, bo do Tykocina przyjechał król August II Mocny na spotkanie z carem Piotrem Wielkim. Na obradach jedzono i pito bez umiaru. Król w nocy miał koszmary. Śniła mu się jego kochanka Marta, zbrodnia, pokuta i stary Żyd z obłędem w oczach. Gdy się obudził, usłyszał straszne wrzaski. W oknie widać było kondukt żałobny. To Mosiek zorganizował pogrzeb ojca. Chciał mieć lepszy dostęp do króla, miał zamiar przedstawić mu plan kirkutu. Nie został dopuszczony do władcy. Jednak wściekły król zajął się tą sprawą. Najpierw żądał wyjaśnień. Był ciekawy, kto zakłóca jego sen. Wyjaśniono mu,że w Knyszynie nie ma cmentarza żydowskiego. Król gotów był sam potopić wszystkich w knyszyńskich stawach.

14 kwietnia 1706 roku starosta Czapski pozwolił na utworzenie cmentarza na groblach w Knyszynie, niedaleko karczmy "Rozkosz". Stało się tak, jak sobie tego życzył duch Chaimka w trakcie spotkania z synem Mośkiem. 

Małgorzata Skibicka i Magdalena Kudzinowska kl.I LO 

Opracowane na podstawie książki – zbioru legend Janusza Koronkiewicza pt.: „Pogaduszki przy piecu”

SONDA: Odpowiedz czy zainteresował Cię ten artykuł, dotyczący wielokulturowej przeszłości Knyszyna ?


Projekt Knyszyńskiego Towarzystwa Regionalnego pt. „Spotkanie po latach” dofinansowany z Programu „Równać Szanse 2007” Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności administrowanego przez Polską Fundację Dzieci i Młodzieży.